Alparslan Türkeş: Hayatı ve Siyasi Mücadelesi
Hazırlayan: Ahmet Koç · ulkuculer.com.tr
Alparslan Türkeş (25 Kasım 1917–4 Nisan 1997), askerlikten parti liderliğine uzanan hayatıyla Türkiye’nin yakın siyasi tarihinde yer alan bir isimdir. Milliyetçi Hareket Partisinin kurucu lideri olarak tanınır; ülkücü hareketin hafızasında “Başbuğ” adıyla anılır.
Lefkoşe’den askerî eğitime
Lefkoşe’de doğdu. Ailesi 1933 yılında İstanbul’a yerleşti. Kuleli Askerî Lisesindeki öğrenimini 1936’da, Harp Okulundaki eğitimini 1938’de tamamlayarak subay oldu. 1944’te Türkçülük-Turancılık Davası kapsamında yargılandı; yargılama süreci beraatle sonuçlandı.
Meslek hayatında Türkiye’deki görevlerinin yanında yurt dışında askerî eğitim ve temsil görevleri üstlendi. 1955’te kurmay subay oldu ve NATO Türk temsil heyetinde görevlendirildi.
1960 dönemi ve siyasete geçiş
27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin bildirisini radyodan okudu ve Millî Birlik Komitesinde yer aldı. Başbakanlık Müsteşarlığı görevini yürüttü. Komite içindeki ayrılıkların ardından Kasım 1960’ta görevden uzaklaştırılan “Ondörtler” arasında bulundu; Hindistan’a gönderildi. Türkiye’ye 1963’te döndü.
31 Mart 1965’te Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisine katıldı; aynı yıl 1 Ağustos’ta genel başkan seçildi. Partinin adı 1969’da Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirildi, üç hilal amblemi benimsendi. Türkeş’in liderliği, milliyetçi siyasetin partileşmesi ve ülkücü teşkilatların gelişimiyle birlikte anılır.
Meclis, hükûmet ve sonraki yıllar
TBMM’de Ankara, Adana ve Yozgat’ı farklı dönemlerde temsil etti. 1975–1977 döneminde kurulan koalisyon hükûmetlerinde devlet bakanlığı ve başbakan yardımcılığı yaptı.
12 Eylül 1980 darbesinden sonra tutuklandı; yaklaşık dört buçuk yıl cezaevinde kaldı ve 1985’te tahliye edildi. Siyasi yasakların kalkmasının ardından 1987’de Milliyetçi Çalışma Partisinin genel başkanlığına seçildi. 1991 seçimlerinde Yozgat milletvekili olarak yeniden Meclise girdi.
Vefatı ve tarihî yeri
4 Nisan 1997’de Ankara’da vefat etti. Hayatı; askerî görevleri, milliyetçi düşünce etrafındaki siyasi çalışmaları ve ülkücü hareketin teşkilatlanma süreci birlikte ele alınarak okunmalıdır.
Kaynakça
- MHP, Alparslan Türkeş’in hayatı.
- TBMM, Alparslan Türkeş — 19. Dönem milletvekili kaydı.
- Hamit Emrah Beriş, Demokrasiye Kara Bir Leke: 12 Eylül 1980 Darbesi, TBMM, 2022; “Alparslan Türkeş” biyografi bölümü.
Fotoğraf: Sitenin mevcut portre arşivi; ana sayfada belirtilen kaynak Ülkü Ocaklarıdır. Metin, belirtilen kaynaklardan yararlanılarak özgün biçimde hazırlanmıştır. Kaynak kontrolü: 6 Kasım 2026.
Hazırlayan: Ahmet Koç — Türk tarihi araştırmacı yazar